Analiza bezrobocia rejestrowanego w województwie małopolskim

W 2008 roku mieszkańcy Małopolski cieszyli się niemal najniższym bezrobociem w Polsce. Stopa bezrobocia rejestrowanego ukształtowała się w tym województwie na poziomie 7,6%. Korzystniejszy wskaźnik zanotowano jedynie w województwach: mazowieckim (7,3%), śląskim (6,9%) oraz wielkopolskim (6,4%). W pozostałej części kraju bezrobocie było wyższe. W niektórych województwach przekroczyło 13% (podkarpackie, zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie, świętokrzyskie), a nawet 16% (warmińsko-mazurskie).

Niestety dobrych warunków na rynku pracy w 2008 roku doświadczyli mieszkańcy jedynie najbogatszych części Małopolski. Podczas gdy znalezienie pracy w powiecie krakowskim nie sprawiało większych trudności, to wysokie bezrobocie w powiecie limanowskim czy nowosądeckim zmusiło do emigracji zarobkowej nawet regionalnych patriotów. Bardziej szczegółowa analiza zjawiska bezrobocia w Małopolsce jest możliwa, kiedy pogrupujemy powiaty według wysokości wskaźnika bezrobocia. Pierwsza grupa, będąca motorem gospodarczym województwa, charakteryzuje się stosunkowo najniższym bezrobociem oraz najlepszymi możliwościami zatrudnienia. Zaliczają się do niej głównie aglomeracje miejskie, gdzie duże przedsiębiorstwa przemysłowe oraz małe i średnie firmy usługowe są naturalnym źródłem nowych miejsc pracy. Są to powiaty: krakowski grodzki, krakowski, bocheński, miechowski, wielicki, suski, tarnowski grodzki oraz tatrzański. W żadnym z nich stopa bezrobocia rejestrowanego w 2008 roku nie przekroczyła 8%.

Drugą grupę tworzą powiaty o stopie bezrobocia rejestrowanego na poziomie od 8% do 11%. Taki wskaźnik w 2008 roku osiągnęły powiaty: proszowicki, myślenicki, wadowicki, nowosądecki grodzki, nowotarski, oświęcimski, chrzanowski, tarnowski oraz brzeski. Większość miast i wsi znajdujących się na obszarze wymienionych powiatów znajduje się w stosunkowo niewielkiej odległości od miast metropolitarnych: Krakowa oraz sąsiadujących z województwem małopolskim Katowic. Korzystne położenie danego powiatu zwiększa możliwości zarobkowania jego mieszkańców. Z drugiej strony generuje jednak wiele problemów natury mentalnej. Polacy preferują bowiem osiadły tryb życia. Konieczność pokonywania dziennie wielu kilometrów rodzi frustrację oraz wpływa na pogorszenie stosunków rodzinnych. Zdecydowanie lepsze nastawienie do zwiększonej mobilności przestrzennej prezentują najmłodsi uczestnicy rynku pracy.

Najgorsza sytuacja pod względem liczby osób pozostających bez pracy ma miejsce we wschodniej części Małopolski. W powiecie dąbrowskim stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby osób aktywnych zawodowo w 2008 roku wyniósł 16,6%. Niewiele niższą stopę bezrobocia odnotowano w powiecie limanowskim (15,6%). Brak pracy to również poważny problem mieszkańców okolic Nowego Sącza oraz Gorlic.

Przyjmuje się, że „zdrowe bezrobocie”, a więc działające stymulująco na gospodarkę, powinno oscylować w granicach 5%. W Polsce osiągnięcie wyniku jednocyfrowego już jest nie lada osiągnięciem. Duża liczba osób pozostających bez pracy urasta do rangi problemu o charakterze społecznym szczególnie wtedy, gdy bezrobotni pozostają bez pracy dłużej niż rok. W Małopolsce aż 1/3 wszystkich osób zarejestrowanych w urzędach pracy to tzw. długotrwale bezrobotni. Najgorsza sytuacja ma miejsce w powiecie limanowskim, gdzie niemal 45% bezrobotnych pozostaje poza rynkiem pracy od ponad 12 miesięcy. Niewiele mniejszy odsetek osób długotrwale bezrobotnych odnotowano w powiecie suskim i bocheńskim (odpowiednio 21,5 i 24,1%).

W Małopolsce - podobnie jak w innych częściach kraju - bez pracy pozostają częściej kobiety. Płeć piękna stanowi niemal 59% wszystkich osób bezrobotnych. Taka sytuacja utrzymuje się niemal w każdej części województwa. Największa feminizacja bezrobocia ma miejsce w powiatach bocheńskim, oświęcimskim oraz brzeskim, gdzie odsetek kobiet wśród wszystkich bezrobotnych stanowi odpowiednio 73,33%, 65,48% oraz 65,20%. Wyjątkiem na skalę województwa jest powiat tatrzański. W Urzędzie Pracy w Zakopanem rejestruje się nieco więcej mężczyzn (55,12%).

Większość bezrobotnych w Małopolsce legitymuje się wykształceniem zasadniczym zawodowym, policealnym lub średnim zawodowym. Łącznie jest to 55% wszystkich bezrobotnych w województwie. 23% to osoby, które ukończyły co najwyżej gimnazjum, 12% - szkoły średnie ogólnokształcące, a 10% bezrobotnych zarejestrowanych posiada dyplom wyższej uczelni. Struktura osób pozostających bez pracy ze względu na wykształcenie znacząco różni się w poszczególnych powiatach, co ma związek z ogólną strukturą osób aktywnych zawodowo na danym terenie. Dodatkowo im więcej pracowników posiada daną specjalizację, tym bardziej prawdopodobne, że część z nich zasili szereg bezrobotnych. Z kolei poszukiwane na rynku pracy zawody deficytowe powinny być gwarancją stałej i dobrze płatnej pracy.

Tego typu rozumowanie tłumaczy sytuację w powiecie krakowskim grodzkim. Wśród bezrobotnych aż 23% stanowią osoby z wyższym wykształceniem. Podobna sytuacja ma również miejsce w okolicach innych dużych miast: Tarnowa oraz Nowego Sącza. Równocześnie w powiecie limanowskim bezrobotni z wyższym wykształceniem to jedynie 5% osób poszukujących zatrudnienia, a grupą najbardziej narażoną na bezrobocie są ci, którzy ukończyli zasadnicze szkoły zawodowe (33%). Ciekawy z analitycznego punktu widzenia jest również powiat proszowicki, w którym struktura bezrobotnych ze względu na wykształcenie jest odwrotna niż w sąsiadującym powiecie krakowskim grodzkim. Można przypuszczać, że krakowski rynek pracy „wchłonął” wykształconych mieszkańców Proszowic. Strukturę bezrobotnych ze względu na wykształcenie w pozostałych powiatach województwa małopolskiego przedstawia wykres 2.

Gabriela Jabłońska
Sedlak & Sedlak